Sluiten

Oktober, de Maand van de Geschiedenis

De Maand van de Geschiedenis is het grootste geschiedenisevenement van Nederland. Het thema van dit jaar, oost/west, geeft Museum Kaap Skil in Oudeschild de gelegenheid om het licht te laten schijnen op de collectie uit een specifiek wrak: de driemaster Pieter Anthony. Op weg naar Suriname gezonken bij Texel, vol met tastbare herinneringen. 

Kapmes

Loden duif

Smeedijzeren kapmes met hol gevest, waarschijnlijk afkomstig uit het Duitse Solingen (circa 1800)
Particuliere bruikleen
Loden duif met zichtbare resten van bladgoud. De twee kilo wegende duif werd waarschijnlijk gebruikt als contragewicht van een hanglamp (circa 1800)
Particuliere bruikleen

Een andere blik op het verleden

De Waddenzee aan de oostzijde van Texel is de schatkamer van het maritieme verleden van Nederland. Ooit lag hier de Reede van Texel, vier eeuwen lang het belangrijkste knooppunt van de Nederlandse koopvaardijvloot. Nu resteren daarvan alleen nog een handvol scheepswrakken, overblijfselen van de honderden schepen die hier tijdens stormen ten onder gingen.

Al die wrakken bij elkaar geven een beeld van het verleden dat completer is dan hoe we het kennen van schilderijen en grachtenpanden. Ze zijn vaak tot de nok gevuld met handelswaar, afkomstig uit alle uithoeken van Europa en verder. Het zijn overblijfselen van een gigantisch web van diverse handelscontacten. Aangetroffen gebruiksvoorwerpen geven een beeld van het alledaagse bestaan van de gewone man (en soms vrouw), zoals niet op schilderijen te zien is. De wrakken bevatten ook vaak tastbare herinneringen aan een meedogenloze ondernemersgeest die de koopvaardij voortduwde. Een mentaliteit die over lijken ging en er niet voor terugdeinsde om hele bevolkingsgroepen uit te buiten en tot slaaf te maken.

Twee leefwerelden

In 2005 ontdekten Texelse sportduikers een wrak dat doordrongen was van die mentaliteit: het Schervenwrak. Het kreeg die naam omdat de duikers er duizenden scherven van aardewerk, glas en keramiek in aantroffen. Ze vonden deftige serviezen en andere luxe goederen, bedoeld voor de plantagehouders zelf. Het ruim bleek echter veel meer te bevatten: tientallen kisten en tonnen met bouwmaterialen en gereedschap, alles wat men nodig zou hebben om een plantage te stichten. Twee totaal gescheiden koloniale leefwerelden, verborgen in één wrak.

Tonnetje

Lamoenstok

Tonnetje met handgesmeden spijkers (circa 1800)
Particuliere bruikleen
Houten lamoenstok van een koetsje. Een lamoen is onderdeel van het disselraam waarmee rijdieren aan de koets worden bevestigd (circa 1800)
Particuliere bruikleen

De Pieter Anthony

Uit onderzoek bleek dat het Schervenwrak waarschijnlijk het wrak van de Pieter Anthony uit 1822 is. In de vroege negentiende eeuw was Suriname een suikerkolonie met zo’n 56.000 inwoners. Slechts een paar duizend ervan waren Europeaan, die in Paramaribo en op de plantages een zo deftig mogelijk Europees leven probeerden na te bootsen. De rest bestond uit tot slaaf gemaakte Afrikanen, gedwongen tot een hard plantagebestaan. Naast het produceren van suiker voor de Europese markt, werkten zij ook in de teelt van koffie, tropisch hout en indigo. Slavernij zou pas twee generaties later afgeschaft worden.

In de winter van 1822 vertrok het fregat Pieter Anthony uit Amsterdam, om via Texel naar Suriname te varen. Eigenaar Willem Carbon had een stuk jungle bij Berbice gekocht met de bedoeling er een koffieplantage te stichten. De plantage is er echter nooit gekomen: op 6 december 1822 sloeg de Pieter Anthony lek op een zandbank nabij Texel.

Dissels

Parasolstokken

Smeedijzeren dissels zonder heften (circa 1800)
Particuliere bruikleen
Parasolstokken van hout en messing, met versierde hoornen handvatten (circa 1800)
Particuliere bruikleen

 

Kappa

Serviesgoed

Messing kappa, gebruikt in de productie van rietsuiker (circa 1800)
Particuliere bruikleen
Blauw-wit serviesgoed uit Engeland, ook wel Blue & White Printed Pottery genoemd. De verschillende serviezen zijn versierd met stereotype Chinese en Europese boerenlandschappen, florale patronen en jachttaferelen (circa 1820)
Particuliere bruikleen

 

Online lezing archeoloog Michiel Bartels

Vanwege de Maand van de Geschiedenis heeft Museum Kaap Skil een online lezing georganiseerd. Archeoloog Michiel Bartels duikt in het ruim van de Pieter Anthony. Het schip had als bestemming Suriname en vervoerde alles wat men nodig had om een suikerrietplantage te beginnen. Zowel de gereedschappen voor de tot slaaf gemaakten als de luxe goederen voor de plantagehouder, die in schril contrast met elkaar staan. Bekijk de lezing hier:

Online lezing archeoloog Michiel Bartels

Online lezing archeoloog Michiel Bartels (klik op beeld voor video).

Ontdek meer

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief
Waar gebruiken wij uw gegevens voor?
Volg ons

#kaapskil op social media

Vissersstraatje in het openluchtmuseum van Kaap Skil
Schepen van maritieme maquette bij Museum Kaap Skil
Deur van molen in openluchtmuseum van Museum Kaap Skil
Touwslagers in openluchtmuseum van Museum Kaap Skil
Vissershuisje in Museum Kaap Skil
Hoofdgebouw Museum Kaap Skil