home UK DE

'De Jurk'

Verborgen schatten uit het Palmhoutwrak

De Waddenzee bij Texel ligt vol schatten uit de Gouden Eeuw. Dit komt doordat er in de zestiende en zeventiende eeuw honderden schepen zijn vergaan. Begraven onder het zand zijn ze eeuwen verborgen gebleven. Soms spoelt een wrak vrij. Bij zo’n kort tevoren vrijgespoeld wrak, het Palmhoutwrak, vonden Texelse duikers een volledig gave jurk uit de zeventiende eeuw. In 2016 presenteerde Museum Kaap Skil deze unieke vondst aan de wereld.

Palmhoutwrak
Naast de prachtige zijden jurk van koninklijke allure, troffen de duikers bij het Palmhoutwrak nog veel meer textiel en bijzondere objecten aan. Onderzoekers spreken van een complete garderobe. Het wrak geeft zijn geheimen langzaam prijs. Wetenschappers onderzoeken de vondst en proberen zo een compleet verhaal te maken. Van wie was de rijke lading? Waar ging het schip naartoe? Hoe is het vergaan? En hoe kunnen we de vondst bewaren en tonen aan het publiek?

Oosterse kaftan

In de overwegend westerse garderobe werd ook oosterse textiel gevonden. Onderzoekers van de School of Historical Dress in Londen hebben onlangs een kledingstuk geïdentificeerd als een oosterse kaftan. Vanwege het kleine formaat denken de onderzoekers dat deze kaftan van een vrouw of een kind is geweest.

Een kaftan is een traditioneel gewaad uit het Midden-Oosten, dat in de zeventiende eeuw door zowel mannen als vrouwen gedragen werd. De patronen op de opgedoken weelderige, zijden kaftan vertonen veel overeenkomsten met kledingpatronen die door Ottomaanse kleermakers gebruikt werden. De stijl van de grote zilveren knopen is Perzisch. De luxe stof, grote knopen en dure kleurstoffen wijzen op een welgestelde eigenaar. De vezels van het kledingstuk zijn zeer kwetsbaar. Daarom is het heel bijzonder dat de kaftan van 16-25 juni eenmalig te zien is in Museum Kaap Skil.

Het Lahore-tapijt

Bij het Palmhoutwrak zijn ook dertien fragmenten van een tapijt gevonden. Het bleek te gaan om een zeer zeldzaam oosters tapijt. Op de restanten zijn onder andere dieren en bloemen te zien. Wetenschappers hebben het materiaal, de weeftechniek, kleuren en motieven uitgebreid onderzocht. Ze denken dat het tapijt in het noorden van India is vervaardigd, in de stad Lahore. Vandaar dat wij het de naam Lahore-tapijt hebben gegeven.

Vermoedelijk stamt het tapijt uit het tweede kwart van de zeventiende eeuw. Tapijten met exotische taferelen waren in de Gouden Eeuw zeer in trek. Van schilderijen uit die tijd is bekend dat een tapijt in de regel over de tafel werd gelegd.

De Jurk

Het meest bijzondere object dat bij het Palmhoutwrak is gevonden, blijft natuurlijk de complete japon van koninklijke allure. Het kostbare kledingstuk is, ondanks een verblijf van bijna vier eeuwen op de zeebodem, helemaal intact gebleven. Het werd al snel duidelijk dat deze vondst wereldwijd uniek is; er is nauwelijks kleding uit de zeventiende eeuw bewaard gebleven. Wetenschappers verwachten nog jaren nodig te hebben om alle vragen die de jurk heeft opgeroepen, te beantwoorden.

Materiaal
De jurk is gemaakt van zijde. De stof is geweven in damast, waarmee een bloemmotief is aangebracht. Het is bijna zeker dat de originele japon één kleur had. Door het ruime gebruik van zijde en het model is duidelijk dat deze jurk aan een dame uit hogere kringen heeft toebehoord. In deze japon werd geen zilver- of gouddraad ontdekt, in andere textieldelen uit de vondst wel. Mogelijk was hij dus bedoeld voor dagelijks gebruik.

Model
De japon bestaat uit een lijfje met een aangerimpelde wijde rok die openvalt aan de voorzijde. Het lijfje heeft ingezette mouwen, met losvallende overmouwen en mouwkappen. De hals is voorzien van een opstaande kraag. Het model van de gevonden jurk vertoont overeenkomsten met de kleding die op schilderijen uit de vroege zeventiende eeuw zijn afgebeeld. De rode japon die op een schilderij van William Larkin wordt gedragen door gravin Catherine Howard lijkt qua model erg op de opgedoken jurk. Interessant is dat alle kledingstukken die tot nu toe bij het wrak zijn gevonden, van dezelfde maat lijken te zijn. Waarschijnlijk waren ze allemaal voor dezelfde vrouw bedoeld. 

Meer objecten

De vondst uit het Palmhoutwrak is heel veelzijdig. Er zijn verschillende kledingstukken gevonden en allerlei, vaak zeer kostbare, andere objecten. Tot de garderobe behoren onder andere een stel zijden kniekousen en een indrukwekkende rode cape. Daarnaast zijn onder meer een verguld zilveren bokaal, een prachtig bewerkt etui, fraai aardewerk en lederen boekbanden gevonden.

Op een van de boekbanden staat het wapen van de Engelse koning Karel I afgebeeld.

Volg het onderzoek

In de tentoonstelling Duiken in Details is het onderzoek naar de verborgen schatten uit het Palmhoutwrak te volgen. Op een groot touchscreen kun je kiezen uit verhalen, foto’s en achtergrondinformatie. In een vitrine zijn steeds andere schatten uit deze vondst te zien. Van 16 tot en met 25 juni is dit de oosterse kaftan.

Volg ons op facebook via @KaapSkil om op de hoogte te blijven van het allerlaatste nieuws.

Graag het formulier invullen