home UK DE

De expositie Garde Robe

english version

Opgedoken schat uit de Gouden Eeuw

De tentoonstelling

Tot en met 16 mei was een selectie van een wereldwijd unieke vondst te bekijken bij museum Kaap Skil: de tijdelijke tentoonstelling Garde Robe. We zijn enorm trots en vereerd dat we deze vondst als eerste konden presenteren op de plek waar het allemaal begon: de Reede van Texel.

De tentoonstelling Garde Robe toonde een selectie van de garderobe,  het interieurtextiel en de persoonlijke bezittingen die bij het wrak gevonden zijn, in de staat zoals ze van de bodem van de zee zijn opgedoken.

Nu worden de objecten verder onderzocht en geconserveerd. De Provincie Noord-Holland, die eigenaar is geworden van de vondst, zal hiervoor zorg dragen. Op termijn zal museum Kaap Skil de japon en andere objecten in een permanente tentoonstelling tonen.


De japon

Wereldwijd unieke vondst

Eén van de meest bijzondere objecten uit de vondst is een complete japon. Er zijn nog veel vragen en er zullen nog jaren van onderzoek nodig zijn voordat duidelijk is wat de herkomst en betekenis is van deze kledingvondst van koninklijke allure. Wel is duidelijk dat het hier om een wereldwijd unieke vondst gaat; er is nauwelijks kleding uit de 17e eeuw bewaard gebleven.

Periode
De japon is waarschijnlijk afkomstig uit de eerste helft van de 17e eeuw. De kledingstukken zijn dus bijna 400 jaar oud. In deze periode werden kledingstukken zoals deze nog niet aangeduid met het woord japon. Dat woord kwam pas in de 18e eeuw in zwang. In de 17e eeuw werden voetlange kledingstukken tabbaard, tabberd of tabbert genoemd.

Stof
De japon is gemaakt van zijde. De stof is geweven in damast, waarmee een bloemmotief is aangebracht. Het is bijna zeker dat de originele japon één kleur had. Door het ruime gebruik van zijde en het model is duidelijk dat deze japon aan een dame uit hogere kringen heeft toebehoord. In deze japon werd geen zilver- of gouddraad ontdekt, in andere textieldelen uit de vondst wel. Mogelijk was hij dus bedoeld voor ‘dagelijks gebruik’.

Model
De japon bestaat uit een lijfje met een aangerimpelde wijde rok die openvalt aan de voorzijde. Het lijfje heeft ingezette mouwen, met losvallende overmouwen en mouwkappen. De hals is voorzien van een opstaande kraag. Het model van de gevonden japon vertoont overeenkomsten met de kleding die op schilderijen uit de vroege 17e eeuw zijn afgebeeld. De rode japon die op een schilderij van William Larkin wordt gedragen door gravin Catherine Howard (geboren: Catharina Knyvett) lijkt qua model erg op de gevonden japon. Interessant is dat alle kledingstukken die tot nu toe bij het wrak zijn gevonden, op het oog van dezelfde maat zijn. Waarschijnlijk waren ze allemaal voor dezelfde vrouw bedoeld. De eerste indruk is dat de dame in kwestie een vrij fors postuur had.

De andere objecten

Luizenkam

Er zijn, naast kledingstukken, ook interieurtextiel en persoonlijke bezittingen gevonden. Hieronder beschrijven we een kleine selectie van de vondst in meer detail. In de tijdelijke expositie Garde Robe waren meer prachtige objecten te bekijken. Daarnaast bevat de vaste expositie  ‘archeologie onder water’ in het museum vele bijzondere voorwerpen die op andere plekken op de Reede van Texel zijn opgedoken.




Luizenkam met etui

Het roodfluwelen etui is druk bewerkt met geborduurd zilvergaren. Met knoop en lus kon het etui worden gesloten. In het etui zat een luizenkammetje opgeborgen. De kam heeft twee verschillende kambreedtes; een rij fijn uitgesneden dicht op elkaar geplaatste tanden en een rij met grotere tanden die ruimer zijn geplaatst. Hij heeft de kleur van hout, maar is gemaakt van koehoorn.


Boekenkaft met gouden wapen

De boekkaften, gevonden bij het wrak, zijn alle van leer en in goede staat. De kaften zijn verschillend in maat en sommige zijn voorzien sluitingen van koper of leer. Op deze boekomslag is zowel aan de voorkant als aan de achterkant het wapen van de Engelse Koning Karel 1 (1600-1649) te zien. De boekenkaft lijkt een rechtstreeks bewijs dat (een deel van) de lading van de Engelse koninklijke familie, de Stuarts, is geweest. Samen met de andere rijke lading zou dat niet geheel onwaarschijnlijk zijn.

Pomander uit het wrak (links) en zoals het ooit gebruikt werd (Portrait of a Man by Jacob Cornelis.z van Oostzanen ca 1518)

Geurknopen

Pomander is een juweel in bolvorm dat door edellieden gedragen werd als geurverspreider
. In de middeleeuwen en de vroeg moderne tijd was het gewoon dat de edellieden een medaillon om de hals droegen met daarin blaadjes van kruiden of bloemen. De geur die dit verspreidde was om, als een parfum, zelf lekker te ruiken, maar ook om de omgevingsgeur, die in een stad zeer onwelriekend was enigszins te vervangen door een aangename geur. De bolletjes zijn prachtig bewerkt.


Het wrak

Lange tijd heeft het zogenaamde Palmhoutwrak onder het zand bedolven gelegen; het was al die tijd onbekend dat het er lag. Toen het schip gedeeltelijk vrij spoelde en ontdekt werd, hebben archeologen van de Rijksdienst verkennend onderzoek gedaan. Beetje bij beetje komen we zo meer te weten over dit bijzondere schip.

Het lijkt het erop dat het een middelgroot tot groot, goed bewapend handelsschip was. De onderzoekers vermoeden dat het hier gaat om een driemaster handelsschip uit de Gouden Eeuw. Vanwege de diversiteit en herkomst van de lading is het mogelijk dat het schip is vertrokken uit Amsterdam, dat in die tijd ook dienst deed als stapelplaats.

Door de jaarringen van het scheepshout te onderzoeken is ontdekt dat het schip in de eerste helft van de 17e eeuw is gebouwd. De lading bestond, naast de uitgebreide garderobe en persoonlijke bezittingen die zijn geborgen, uit buxushout. Dit wordt palmhout genoemd, vandaar dat de duikers het wrak de naam 'Palmhoutwrak' hebben gegeven. Er lagen ook verschillende scheepskisten bij het wrak, waar waarschijnlijk wierook of mirre in zat. Er zat in ieder geval mastiek van het Griekse eiland Chios in. Mastiek is een harssoort die werd gebruikt voor wierook, verf en vernis. Daarnaast is er tabak en anijszaad gevonden.

De Reede van Texel

De vondst is gedaan bij een wrak dat is gezonken op de Reede van Texel. In het museum Kaap Skil is een levensechte maquette te zien van deze bijzondere ankerplaats. “De ankers uit, de zeilen op. Hier op de reede achter Texel liggen we beschut tegen de westenwind.”

Wachten
Een reede is een min of meer beschutte ankerplaats, direct voor een kust. De Reede van Texel was al in de 15e eeuw in gebruik, maar vooral in de 17e en 18e eeuw was het er een drukte van belang. Deze natuurlijke reede, in de luwte van het eiland, bood een schuilplaats tijdens stormen. Schepen wachtten er op gunstige wind, lading of bemanning. Ook werd er lading gelost en overgeslagen op andere schepen. Soms lagen schepen weken, of zelfs maanden op de reede.

Bedrijvigheid
In de Nederlandse zeevaartgeschiedenis heeft de Reede van Texel een belangrijke rol gespeeld. Er ankerden schepen van particuliere eigenaren, met allerlei denkbare bestemmingen en goederen, zoals Oostzee, Frankrijk, of Middellandse Zee. Maar ook verzamelden er zich vloten van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), van de West-Indische Compagnie (WIC) of oorlogsschepen van de Admiraliteiten. Daartussendoor voeren allerlei kleinere vaartuigen zoals vissers-, loods-, of bevoorradingsschepen. Deze schepen zorgden voor drukte en bedrijvigheid op Texel, met name in Oudeschild. Vanaf de dijk was er altijd wel wat te zien. Het was daar een prachtig schouwspel van masten en zeilen, geluid van krakend hout en klotsende golven.

Graag het formulier invullen